Mệt kéo dài, ăn kém hoặc vừa trải qua một đợt bệnh thường khiến nhiều người tìm thuốc bổ cho người suy nhược cơ thể với mong muốn nhanh lấy lại sức. Tuy nhiên, “thuốc bổ” là cách gọi phổ biến, không phải một nhóm thuốc điều trị có cùng thành phần hay cùng tác dụng.
Trên thực tế, sản phẩm được gọi là thuốc bổ có thể là vitamin, khoáng chất, sản phẩm đa vi chất, thực phẩm bảo vệ sức khỏe hoặc chế phẩm thảo dược. Mỗi nhóm phù hợp với một nhu cầu khác nhau, vì vậy không nên chọn chỉ dựa vào quảng cáo “bổ sức” hay cảm giác mệt.
1. Thuốc bổ là gì và khác thuốc điều trị ra sao?
Trong đời sống, “thuốc bổ” thường được dùng để gọi chung những sản phẩm nhằm bổ sung dưỡng chất hoặc hỗ trợ thể trạng. Tuy nhiên, cần nhìn đúng loại sản phẩm ghi trên nhãn.
Có thể phân biệt như sau:
| Nhóm | Mục đích chính | Ví dụ | Có điều trị nguyên nhân bệnh không? |
|---|---|---|---|
| Vitamin/khoáng chất | Bổ sung vi chất cụ thể | B12, vitamin D, sắt, folate | Chỉ có ý nghĩa điều trị khi phù hợp với thiếu hụt hoặc chỉ định cụ thể |
| Đa vitamin – khoáng chất | Bổ sung nhiều vi chất cùng lúc | Multivitamin | Không thay thế chế độ ăn hoặc điều trị bệnh |
| Thực phẩm bảo vệ sức khỏe | Bổ sung chế độ ăn, hỗ trợ chức năng cơ thể | Sản phẩm vitamin, khoáng chất, thảo dược… tùy công thức | Không phải thuốc |
| Thuốc điều trị | Điều trị bệnh hoặc nguyên nhân cụ thể | Thuốc điều trị suy giáp, thuốc cho bệnh nền… | Có chỉ định dựa trên chẩn đoán |
Cục An toàn thực phẩm xác định thực phẩm bảo vệ sức khỏe được dùng để bổ sung vào chế độ ăn nhằm duy trì hoặc hỗ trợ chức năng cơ thể và không phải thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
NIH Office of Dietary Supplements cũng cho biết sản phẩm bổ sung có thể chứa vitamin, khoáng chất, thảo dược, amino acid và nhiều thành phần khác; giá trị và mức độ bằng chứng không giống nhau giữa các sản phẩm.
Do đó, người đang tìm thuốc bổ suy nhược cơ thể trước tiên nên xác định mình đang muốn bổ sung chất thiếu, tăng năng lượng khẩu phần hay hỗ trợ ăn ngủ. Mỗi mục tiêu cần cách lựa chọn khác nhau.
2. Khi nào người suy nhược mới thực sự cần dùng sản phẩm bổ sung?
Không phải cứ mệt là cần thuốc bổ.
Nếu nguyên nhân chính là thức khuya, làm việc quá sức, stress hoặc ăn uống thất thường trong vài ngày, việc khôi phục giấc ngủ, giảm tải và ăn đủ thường quan trọng hơn thêm nhiều sản phẩm.
Sản phẩm bổ sung đáng cân nhắc hơn trong các trường hợp:
- Khẩu phần ăn hạn chế, khó đáp ứng đủ một số dưỡng chất.
- Ăn chay nghiêm ngặt hoặc kiêng nhiều nhóm thực phẩm.
- Có nguy cơ thiếu vitamin hoặc khoáng chất do tuổi, bệnh lý hoặc khả năng hấp thu.
- Đã được xét nghiệm xác định thiếu sắt, B12, vitamin D hoặc chất khác.
- Giai đoạn ăn uống kém, hồi phục sau bệnh và chưa đáp ứng đủ nhu cầu qua bữa ăn.
- Có chỉ định chuyên môn về một sản phẩm bổ sung cụ thể.
NIH cho biết một số người có khẩu phần nghèo dưỡng chất, ăn rất ít calorie hoặc tránh nhiều nhóm thực phẩm có thể hưởng lợi từ sản phẩm đa vitamin – khoáng chất. Tuy vậy, các sản phẩm này không thay thế được chế độ ăn đa dạng.
Nếu người bệnh đang ăn đủ nhưng vẫn mệt nhiều tuần, câu hỏi cần chuyển từ “uống thuốc bổ nào?” sang “vì sao cơ thể chưa hồi phục?”. Thiếu máu, rối loạn giấc ngủ, bệnh tuyến giáp hoặc các bệnh lý khác cần được xử lý theo nguyên nhân, không thể giải quyết chỉ bằng sản phẩm bồi bổ.
3. Các nhóm thuốc bổ và sản phẩm bổ sung thường gặp
Vitamin và khoáng chất
Nhóm này phù hợp nhất nếu khẩu phần không đáp ứng hoặc đã xác định thiếu hụt.
Ví dụ:
- Vitamin B12 ở người thiếu B12 hoặc có nguy cơ hấp thu kém.
- Folate trong những bối cảnh phù hợp.
- Vitamin D ở người có nguy cơ thiếu hoặc xét nghiệm cho thấy thiếu.
- Sắt khi xác định thiếu sắt hoặc thiếu máu thiếu sắt.
Không nên tự suy ra “mệt = thiếu vitamin”. Phần lựa chọn từng loại nên được xem riêng trong nội dung vitamin cho người suy nhược cơ thể.
Multivitamin
Multivitamin có thể giúp bổ sung một phần vi chất nếu chế độ ăn thiếu đa dạng, nhưng không có công thức chuẩn áp dụng cho mọi sản phẩm. NIH cho biết thành phần và hàm lượng giữa các loại multivitamin có thể khác nhau đáng kể.
Người dùng nên chú ý:
- Hàm lượng mỗi chất.
- Có chất nào vượt quá nhu cầu đáng kể không.
- Có trùng với sữa dinh dưỡng hoặc sản phẩm đang dùng không.
- Công thức có phù hợp tuổi, giới và giai đoạn sống không.
Sản phẩm cung cấp năng lượng hoặc dinh dưỡng
Người ăn ít, nhanh no hoặc đang sụt cân đôi khi cần tăng calorie và protein hơn là chỉ tăng vitamin.
Trong trường hợp này, việc xem lại suy nhược cơ thể nên ăn gì, bữa phụ và sản phẩm dinh dưỡng đường uống có thể phù hợp hơn một viên multivitamin đơn thuần.
Sản phẩm thảo dược hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe
Nhóm này rất đa dạng về thành phần và công dụng được công bố. Một số sản phẩm hướng đến hỗ trợ bồi bổ, giảm mệt mỏi, ăn ngủ hoặc sức khỏe chung.
NIH lưu ý bằng chứng về hiệu quả giữa các thành phần thảo dược rất khác nhau và nhiều loại vẫn cần thêm nghiên cứu.
Vì vậy, không nên đánh giá sản phẩm dựa trên việc “có nhiều vị thuốc” hay “nguồn gốc tự nhiên”, mà cần xem công dụng được công bố, thành phần, hàm lượng và khả năng tương tác.
4. Tiêu chí chọn thuốc bổ cho người suy nhược cơ thể
Thay vì hỏi thuốc bổ nào tốt cho người suy nhược cơ thể, nên dùng một bộ tiêu chí cụ thể.
Chọn đúng nhu cầu
Trước tiên xác định vấn đề nổi bật:
- Ăn kém, sụt cân?
- Khẩu phần thiếu vitamin hoặc khoáng chất?
- Ngủ kém?
- Đang hồi phục sau bệnh?
- Hay mệt kéo dài chưa rõ nguyên nhân?
Nếu chưa biết nguyên nhân, không nên chọn sản phẩm chỉ dựa trên lời quảng cáo “tăng sức”.
Đọc rõ thành phần và hàm lượng
Cục An toàn thực phẩm khuyến nghị kiểm tra tên sản phẩm, thành phần định lượng, công dụng, đối tượng sử dụng, cách dùng, cảnh báo, đơn vị chịu trách nhiệm và số đăng ký bản công bố trước lúc mua TPBVSK.
Đặc biệt, nên kiểm tra sản phẩm có trùng thành phần với:
- Multivitamin.
- Sữa dinh dưỡng.
- Vitamin D hoặc calcium riêng.
- Sắt.
- Các TPBVSK khác.
Dùng nhiều sản phẩm cùng lúc có thể khiến tổng lượng một số chất tăng mà người dùng không nhận ra.
Không lấy giá hoặc số lượng thành phần làm tiêu chí chính
Một sản phẩm đắt hơn hoặc chứa 20 thành phần không mặc định phù hợp hơn sản phẩm có vài thành phần đúng nhu cầu.
Kiểm tra công dụng có hợp lý không
Cần thận trọng với quảng cáo:
- “Chữa suy nhược”.
- “Thay thuốc điều trị”.
- “Uống vài ngày khỏe ngay”.
- “Phù hợp mọi người”.
- “Không có tác dụng phụ vì hoàn toàn tự nhiên”.
Cục An toàn thực phẩm cảnh báo các nội dung quảng cáo TPBVSK như thuốc chữa bệnh là không phù hợp.
Ưu tiên nền tảng dinh dưỡng trước
Multivitamin và sản phẩm bổ sung không thay thế được bữa ăn đa dạng. NIH nhấn mạnh thực phẩm còn cung cấp chất xơ và nhiều thành phần có lợi khác ngoài vitamin, khoáng chất.
Nếu khẩu phần đang thiếu rõ, nên chỉnh dinh dưỡng cho người suy nhược cơ thể song song thay vì chỉ tăng số viên bổ sung.
5. Những ai nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng?
Một số người cần thận trọng hơn vì sản phẩm bổ sung có thể tương tác với thuốc hoặc không phù hợp với bệnh nền.
Nên hỏi ý kiến chuyên môn nếu:
- Đang sử dụng nhiều thuốc kê đơn.
- Đang dùng thuốc chống đông.
- Có bệnh gan hoặc thận.
- Có bệnh tim mạch, tiểu đường hoặc rối loạn nội tiết.
- Đang điều trị bệnh tâm thần hoặc dùng thuốc ngủ.
- Mang thai hoặc cho con bú.
- Là người cao tuổi sử dụng nhiều thuốc.
- Chuẩn bị phẫu thuật.
- Có tiền sử dị ứng.
- Đã dùng thuốc bổ nhưng mệt vẫn tăng hoặc kéo dài.
NIH cho biết một số sản phẩm bổ sung có thể tương tác với thuốc điều trị; ví dụ vitamin K có thể làm giảm tác dụng của warfarin.
Người mệt kéo dài kèm sụt cân, khó thở, chóng mặt, ngất, sốt, da nhợt hoặc giảm khả năng sinh hoạt cũng không nên tiếp tục thử lần lượt nhiều loại thuốc bổ. Những biểu hiện này cần được đánh giá nguyên nhân.
Với người mệt mỏi, thể trạng suy yếu, gầy yếu hoặc ăn ngủ kém và muốn tham khảo sản phẩm hỗ trợ từ thảo dược, có thể tìm hiểu TPBVSK Bát Tiên Bình Đông. Theo thông tin Dược Bình Đông công bố, công dụng được công bố là giúp bồi bổ cơ thể, hỗ trợ giảm mệt mỏi, tăng cường sức khỏe, giúp ăn ngon và ngủ ngon.
Sản phẩm phù hợp với vai trò hỗ trợ theo đúng đối tượng và hướng dẫn sử dụng, không thay thế chế độ ăn, nghỉ ngơi hoặc điều trị bệnh lý nếu có.
Nhìn chung, thuốc bổ cho người suy nhược cơ thể không nên được chọn theo tiêu chí “loại nào mạnh nhất”. Cần xác định cơ thể đang thiếu gì hoặc cần hỗ trợ điểm nào, đọc rõ thành phần và công dụng, kiểm tra khả năng trùng lặp với sản phẩm đang dùng và ưu tiên xử lý nguyên nhân nếu tình trạng mệt kéo dài.
Nguồn tham khảo: Cục An toàn thực phẩm – Bộ Y tế; NIH Office of Dietary Supplements; Dược Bình Đông.
Tham khảo: https://www.binhdong.vn/cam-nang-suc-khoe/suy-nhuoc-co-the/
.