Thực phẩm chức năng cho người suy nhược cơ thể: Cách chọn phù hợp và an toàn

Cảm giác mệt, ăn kém hoặc ngủ không sâu dễ khiến nhiều người tìm một sản phẩm bổ sung với mong muốn cơ thể phục hồi nhanh hơn. Tuy nhiên, thực phẩm chức năng cho người suy nhược cơ thể không phải lựa chọn thay thế cho việc ăn đủ, nghỉ ngơi hay điều trị nguyên nhân khiến sức khỏe sa sút.

Cục An toàn thực phẩm cho biết thực phẩm bảo vệ sức khỏe được dùng để bổ sung vào chế độ ăn nhằm duy trì hoặc hỗ trợ chức năng cơ thể; sản phẩm không phải thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Vì vậy, trước khi chọn sản phẩm, cần xác định mục tiêu sử dụng và xem tình trạng mệt có đang cần thăm khám hay không.

1. Thực phẩm chức năng khác thuốc điều trị như thế nào?

Điểm khác biệt quan trọng nhất nằm ở mục đích sử dụng.

Thuốc được sử dụng để phòng, chẩn đoán hoặc điều trị bệnh theo chỉ định và đặc tính của từng sản phẩm. Trong khi đó, thực phẩm chức năng hay thực phẩm bảo vệ sức khỏe chủ yếu có vai trò bổ sung hoặc hỗ trợ.

Cục An toàn thực phẩm nhấn mạnh không có thực phẩm bảo vệ sức khỏe nào được phép ghi công dụng điều trị bệnh. Khi có bệnh hoặc triệu chứng bất thường, người dùng cần đi khám thay vì dựa vào quảng cáo sản phẩm.

Điều này đặc biệt quan trọng với người mệt kéo dài. Thiếu máu, rối loạn giấc ngủ, bệnh tuyến giáp, tiểu đường, bệnh tim phổi hoặc nhiều nguyên nhân khác đều có thể khiến cơ thể xuống sức. Trong trường hợp này, bổ sung một sản phẩm mà chưa tìm nguyên nhân có thể làm chậm việc xử lý vấn đề chính.

Nếu mệt đi cùng sụt cân, khó thở, chóng mặt, đánh trống ngực hoặc những biểu hiện bất thường khác, nên xem xét nguyên nhân trước thay vì chỉ tìm thực phẩm chống suy nhược cơ thể.

2. Người suy nhược nên chọn sản phẩm theo mục tiêu nào?

Không nên bắt đầu bằng câu hỏi “sản phẩm nào tốt nhất?”, mà nên xác định cơ thể đang cần hỗ trợ ở điểm nào.

Một số bối cảnh thường gặp gồm:

Ăn uống kém hoặc khẩu phần thiếu dưỡng chất

Người ăn ít kéo dài có thể cần xem lại tổng năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất trong chế độ ăn. Nếu khẩu phần thiếu rõ, sản phẩm bổ sung có thể được cân nhắc như một phần hỗ trợ.

Tuy nhiên, nếu nguyên nhân nằm ở việc bỏ bữa hoặc ăn quá ít, nền tảng vẫn là điều chỉnh suy nhược cơ thể nên ăn gì chứ không thể dùng sản phẩm bổ sung thay toàn bộ bữa ăn.

Nghi thiếu vitamin hoặc khoáng chất

Mệt không đồng nghĩa chắc chắn thiếu vitamin. Việc bổ sung nên dựa trên chế độ ăn, nhóm nguy cơ và xét nghiệm nếu cần.

Ví dụ:

• Người ăn thuần chay có thể cần chú ý vitamin B12.
• Người bị thiếu máu thiếu sắt cần xử lý đúng nguyên nhân và tình trạng sắt.
• Người ít tiếp xúc ánh nắng hoặc có yếu tố nguy cơ có thể cần đánh giá vitamin D.

Phần này nên được cân nhắc riêng theo nhu cầu trong nội dung vitamin cho người suy nhược cơ thể.

Ăn ngủ kém, thể trạng xuống sau bệnh

Một số sản phẩm được thiết kế với mục tiêu hỗ trợ bồi bổ, ăn uống hoặc giấc ngủ. Khi lựa chọn, cần xem chính xác công dụng được công bố, đối tượng sử dụng và thành phần thay vì suy diễn thêm công dụng ngoài nhãn.

Nếu mất ngủ là vấn đề nổi bật, việc giải quyết nguyên nhân của mất ngủ và suy nhược cơ thể vẫn quan trọng hơn chỉ sử dụng sản phẩm hỗ trợ.

Người lớn tuổi hoặc có bệnh nền

Đây là nhóm cần thận trọng hơn vì có thể đang sử dụng nhiều thuốc hoặc phải áp dụng chế độ ăn riêng.

NIH Office of Dietary Supplements lưu ý một số sản phẩm bổ sung có thể tương tác với thuốc kê đơn và không kê đơn. Người đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống trầm cảm hoặc nhiều loại thuốc khác nên cung cấp đầy đủ danh sách sản phẩm bổ sung cho nhân viên y tế.

Do vậy, người mắc bệnh mạn tính không nên tự chọn sản phẩm chỉ dựa trên lời giới thiệu “bổ sức”.

3. Tiêu chí chọn thực phẩm chức năng cho người suy nhược cơ thể

Một sản phẩm phù hợp nên được đánh giá ít nhất qua tính pháp lý, thành phần, công dụng, đối tượng và khả năng phối hợp với những sản phẩm đang dùng.

Kiểm tra thông tin công bố và nhãn

Cục An toàn thực phẩm khuyến nghị người tiêu dùng kiểm tra:

• Tên sản phẩm.
• Thành phần và hàm lượng.
• Công dụng.
• Đối tượng sử dụng.
• Cách dùng.
• Khuyến cáo nếu có.
• Nhà sản xuất và đơn vị chịu trách nhiệm.
• Số tiếp nhận đăng ký bản công bố.
• Hạn sử dụng.
• Dòng cảnh báo “Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh”.

Thông tin công bố của thực phẩm bảo vệ sức khỏe cũng có thể được tra cứu trên các cổng thông tin do cơ quan quản lý công bố.

Thành phần phải phù hợp với mục tiêu sử dụng

Không nên đánh giá sản phẩm chỉ bằng số lượng thành phần.

Ví dụ, nếu mục tiêu là bổ sung vitamin, cần xem:

• Vitamin nào?
• Hàm lượng bao nhiêu?
• Có trùng với multivitamin hoặc sữa dinh dưỡng đang dùng không?

Nếu sản phẩm chứa nhiều thảo dược, cần xem người dùng có đang uống thuốc điều trị hay không. Một thành phần tự nhiên vẫn có khả năng tương tác với thuốc. NIH cảnh báo một số chất bổ sung và thảo dược có thể làm thay đổi tác dụng của thuốc kê đơn.

Tránh công dụng quá mức

Nên thận trọng với những nội dung như:

• “Chữa khỏi suy nhược”.
• “Điều trị mất ngủ”.
• “Thay thuốc”.
• “Uống vài ngày khỏi bệnh”.
• “Dùng được cho mọi người”.

Cục An toàn thực phẩm xem việc quảng cáo TPBVSK như thuốc chữa bệnh là nội dung không phù hợp; người dùng nên đọc công dụng trên nhãn và đối chiếu thông tin chính thức.

Xem lại tổng số sản phẩm đang dùng

Một người có thể đồng thời dùng:

• Sữa dinh dưỡng.
• Multivitamin.
• Vitamin D.
• Viên sắt.
• TPBVSK thảo dược.

Nếu không rà lại thành phần, một số chất có thể bị bổ sung trùng lặp.

Do đó, “nhiều sản phẩm hơn” không đồng nghĩa phục hồi nhanh hơn.

4. Những trường hợp nào cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng?

Không phải cứ là thực phẩm chức năng thì mọi người đều có thể dùng giống nhau.

Nên hỏi ý kiến chuyên môn nếu:

• Đang điều trị bệnh mạn tính.
• Đang dùng nhiều thuốc cùng lúc.
• Có bệnh gan hoặc thận.
• Đang dùng thuốc chống đông.
• Đang điều trị bệnh tâm thần hoặc dùng thuốc ngủ/an thần.
• Mang thai hoặc đang cho con bú.
• Chuẩn bị phẫu thuật.
• Có tiền sử dị ứng với thành phần của sản phẩm.
• Là người cao tuổi dùng nhiều thuốc.
• Mệt kéo dài chưa tìm được nguyên nhân.

NIH nhấn mạnh tương tác giữa sản phẩm bổ sung và thuốc có thể làm thuốc mạnh hơn, yếu hơn hoặc gây thêm tác dụng không mong muốn.

Bên cạnh đó, không nên trì hoãn việc đi khám nếu tình trạng suy yếu đi cùng:

• Sụt cân không chủ ý.
• Khó thở.
• Đau ngực.
• Đánh trống ngực kéo dài.
• Chóng mặt nhiều hoặc ngất.
• Sốt kéo dài.
• Da hoặc niêm mạc nhợt rõ.
• Ăn uống ngày càng giảm.
• Mệt tăng dù đã nghỉ ngơi và ăn uống tốt hơn.

Trong những trường hợp này, mục tiêu cần chuyển từ “chọn sản phẩm nào” sang tìm nguyên nhân khiến cơ thể chưa hồi phục.

5. Có thể tham khảo Bát Tiên Bình Đông trong trường hợp nào?

Với người mệt mỏi, thể trạng suy yếu, ăn ngủ kém và muốn tìm sản phẩm hỗ trợ từ thảo dược, có thể tham khảo TPBVSK Bát Tiên Bình Đông theo đúng đối tượng và hướng dẫn sử dụng của sản phẩm.

Theo thông tin hiện được Dược Bình Đông công bố, công dụng của Bát Tiên Bình Đông là giúp bồi bổ cơ thể, hỗ trợ giảm mệt mỏi, tăng cường sức khỏe và giúp ăn ngon, ngủ ngon. Đối tượng được nêu gồm người mệt mỏi, suy nhược cơ thể, gầy yếu hoặc ăn ngủ kém.

Bát Tiên phù hợp hơn với vai trò hỗ trợ, không thay thế:

• Chế độ ăn đủ năng lượng và protein.
• Điều chỉnh giấc ngủ.
• Xử lý stress và làm việc quá sức.
• Điều trị thiếu máu hoặc bệnh nền.
• Thăm khám nếu tình trạng mệt kéo dài hoặc tiến triển.

Khi đang dùng thuốc điều trị hoặc nhiều sản phẩm bổ sung cùng lúc, nên cung cấp đầy đủ danh sách thành phần cho bác sĩ hoặc dược sĩ để kiểm tra khả năng trùng lặp hay tương tác.

Nhìn chung, lựa chọn thực phẩm chức năng cho người suy nhược cơ thể nên dựa trên nhu cầu cụ thể thay vì tìm sản phẩm được quảng cáo “mạnh” nhất. Hãy ưu tiên sản phẩm có thông tin pháp lý và nhãn rõ ràng, công dụng phù hợp, thành phần minh bạch và không vượt quá vai trò hỗ trợ. Nếu tình trạng mệt kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, việc xác định nguyên nhân vẫn quan trọng hơn tiếp tục bổ sung thêm sản phẩm.

Nguồn tham khảo: Cục An toàn thực phẩm – Bộ Y tế; NIH Office of Dietary Supplements; Dược Bình Đông.

Tham khảo: https://www.binhdong.vn/cam-nang-suc-khoe/suy-nhuoc-co-the/