Trái cây thường dễ ăn, có vị ngọt tự nhiên và cung cấp vitamin, khoáng chất, carbohydrate cùng chất xơ. Vì vậy, đây là một phần hữu ích trong khẩu phần của người đang mệt hoặc ăn uống chưa tốt.
Tuy nhiên, không có một loại quả nào tự mình “chữa suy nhược”. Với câu hỏi suy nhược cơ thể nên ăn trái cây gì, cách phù hợp hơn là chọn đa dạng theo nhu cầu dinh dưỡng, khả năng ăn và bệnh nền, đồng thời vẫn duy trì các bữa chính có đủ tinh bột, protein và chất béo.
1. Những nhóm trái cây nào có thể ưu tiên?
Người đang thiếu sức không nhất thiết phải tìm những loại quả đắt tiền hoặc được quảng bá là “đại bổ”. Có thể bắt đầu từ các loại quen thuộc, dễ mua và phù hợp khẩu vị.
| Nhóm trái cây | Ví dụ | Khi nào có thể ưu tiên |
|---|---|---|
| Giàu vitamin C | Cam, quýt, bưởi, kiwi, dâu tây | Khi muốn tăng sự đa dạng vitamin từ thực phẩm |
| Mềm, dễ ăn | Chuối, đu đủ, dưa lưới, xoài chín | Phù hợp hơn với người ăn kém hoặc không muốn nhai nhiều |
| Có carbohydrate tự nhiên | Chuối, xoài, nho | Có thể dùng làm bữa phụ khi khẩu phần trong ngày hơi thấp |
| Giàu chất xơ | Táo, lê, quả mọng, cam nguyên múi | Hỗ trợ tăng lượng chất xơ trong chế độ ăn |
| Trái cây khô | Nho khô, chà là, mận khô | Mật độ năng lượng cao hơn, nhưng cần chú ý khẩu phần |
NIH Office of Dietary Supplements cho biết trái cây và rau là những nguồn vitamin C quan trọng; cam quýt, kiwi, dâu tây và dưa lưới nằm trong những thực phẩm cung cấp vitamin C đáng kể.
Điểm cần nhớ là đa dạng quan trọng hơn chỉ ăn thật nhiều một loại. Một người ăn cam mỗi ngày nhưng các bữa còn lại thiếu protein và tổng năng lượng vẫn có thể tiếp tục xuống sức.
Do đó, trái cây nên đứng trong bức tranh rộng hơn của chế độ suy nhược cơ thể nên ăn gì, chứ không thay thế bữa chính.
2. Trái cây cung cấp những dưỡng chất nào đáng chú ý?
Vitamin C
Vitamin C tham gia tạo collagen, có vai trò chống oxy hóa và hỗ trợ cơ thể hấp thu sắt từ thực phẩm nguồn thực vật. NIH cho biết citrus, kiwi, dâu tây và nhiều loại rau quả là nguồn vitamin C tốt.
Điều này đặc biệt hữu ích khi khẩu phần có các nguồn sắt thực vật như đậu, rau xanh hoặc ngũ cốc. Tuy vậy, ăn trái cây giàu vitamin C không thay thế điều trị thiếu máu thiếu sắt nếu đã được chẩn đoán.
Người đang quan tâm đến việc bổ sung riêng từng chất nên xem thêm phần vitamin cho người suy nhược cơ thể, bởi nhu cầu bổ sung dạng viên khác với việc nhận vitamin qua thực phẩm.
Carbohydrate
Trái cây cũng cung cấp carbohydrate tự nhiên. MedlinePlus khuyến nghị nhận carbohydrate từ nhiều nguồn lành mạnh như trái cây, rau, ngũ cốc và các loại đậu thay vì phụ thuộc thực phẩm tinh chế hoặc nhiều đường bổ sung.
Ở người ăn ít, một phần chuối, xoài hoặc nho dùng giữa các bữa có thể góp thêm năng lượng. Tuy nhiên, trái cây vẫn chứa tương đối ít protein, nên không nên dùng một đĩa trái cây để thay hoàn toàn bữa cơm, trứng, cá, thịt, sữa hoặc đậu.
Chất xơ
Táo, lê, cam nguyên múi, quả mọng và nhiều trái cây khác cung cấp chất xơ. MedlinePlus cho biết trái cây và rau là những nguồn chất xơ trong khẩu phần; chất xơ hỗ trợ tiêu hóa và phòng táo bón.
Đây cũng là lý do ăn nguyên quả thường có lợi thế hơn chỉ uống nước ép. NIDDK khuyến nghị chọn nguyên quả thường xuyên hơn nước ép vì nguyên quả có nhiều chất xơ và tạo cảm giác no tốt hơn.
Nếu người đang suy nhược lại ăn rất ít, cần cân bằng: quá nhiều trái cây giàu chất xơ ngay trước bữa chính có thể làm nhanh no, khiến lượng cơm và protein ăn được giảm.
3. Nên ăn trái cây như thế nào để không làm giảm khẩu phần chính?
Với người ăn uống bình thường, trái cây có thể dùng sau bữa hoặc làm bữa phụ. Người đang chán ăn, nhanh no hoặc sụt cân nên chú ý hơn tới thời điểm và lượng ăn.
Có thể áp dụng:
- Dùng một phần trái cây nhỏ giữa hai bữa chính.
- Tránh ăn một đĩa lớn ngay trước bữa nếu vốn đã nhanh no.
- Ưu tiên trái cây nguyên quả thay vì thường xuyên uống nước ép.
- Nếu khó nhai, chọn chuối, đu đủ, xoài chín hoặc trái cây mềm phù hợp.
- Có thể phối trái cây với sữa chua hoặc nguồn protein khác để bữa phụ đầy đủ hơn.
- Không cần thêm đường, sữa đặc hoặc siro vào trái cây nếu không có nhu cầu tăng năng lượng đặc biệt.
- Rửa sạch, gọt hoặc bảo quản đúng cách để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn thực phẩm.
Một bữa phụ có thể đơn giản như:
chuối + sữa chua
hoặc:
trái cây + một phần sữa phù hợp
thay vì chỉ uống nước ép. Nếu cần lựa chọn đồ uống trong ngày, nên xem riêng nội dung suy nhược cơ thể nên uống gì; còn trường hợp muốn bổ sung dinh dưỡng từ sữa cần cân nhắc trong bối cảnh sữa cho người suy nhược cơ thể.
MedlinePlus lưu ý nước ép thường ít chất xơ hơn nguyên quả; dù là nước ép 100%, khẩu phần vẫn cần được chú ý.
Không nên cố ăn thật nhiều trái cây với suy nghĩ “càng nhiều vitamin càng mau khỏe”. Khẩu phần cân đối vẫn cần các nguồn protein, tinh bột và chất béo phù hợp.
4. Trường hợp nào cần thận trọng khi chọn trái cây?
Danh sách trái cây dành cho người khỏe mạnh không thể áp dụng nguyên xi cho tất cả bệnh nền.
Người bị tiểu đường
Trái cây vẫn có thể nằm trong chế độ ăn của người tiểu đường, nhưng lượng carbohydrate cần được tính trong tổng khẩu phần. NIDDK cho biết trái cây là một phần của chế độ ăn lành mạnh cho người tiểu đường, song lượng ăn và thời điểm ăn cần phù hợp với kế hoạch kiểm soát đường huyết.
Nên ưu tiên:
- Trái cây nguyên quả.
- Khẩu phần vừa phải.
- Hạn chế nước trái cây có thêm đường.
- Không xem trái cây là thực phẩm “ăn không giới hạn” chỉ vì đường đến từ tự nhiên.
Người mắc bệnh thận
Một số người bệnh thận, đặc biệt khi kali máu cao, có thể phải kiểm soát lượng potassium trong chế độ ăn. NIDDK liệt kê chuối, cam, kiwi, dưa lưới, chà là, nho khô và một số quả khác vào nhóm có hàm lượng potassium tương đối cao theo khẩu phần.
Vì vậy, không nên áp lời khuyên “ăn nhiều chuối để lấy sức” cho người bệnh thận nếu chưa biết tình trạng kali máu và chế độ ăn bác sĩ đã hướng dẫn.
Người đang dùng một số thuốc
Bưởi và nước bưởi có thể tương tác với một số thuốc. FDA cho biết grapefruit có thể làm thay đổi nồng độ hoặc tác dụng của một số thuốc hạ cholesterol, thuốc huyết áp, thuốc chống thải ghép, thuốc chống lo âu và một số nhóm khác.
Người đang dùng thuốc dài ngày nên kiểm tra tờ hướng dẫn hoặc hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng bưởi thường xuyên.
Người đang rối loạn tiêu hóa hoặc ăn rất kém
Không có một danh sách quả “cấm” chung cho mọi bệnh dạ dày. Nếu một loại quả làm tăng đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy hoặc buồn nôn, có thể tạm giảm và theo dõi phản ứng.
Quan trọng hơn, nếu người bệnh liên tục chán ăn, sụt cân hoặc chỉ ăn được trái cây mà không thể duy trì bữa chính, cần tìm nguyên nhân thay vì cố thay thế toàn bộ chế độ ăn bằng hoa quả.
Nhìn chung, câu trả lời cho cơ thể suy nhược nên ăn trái cây gì không nằm ở một loại quả duy nhất. Cam quýt, kiwi, dâu, chuối, đu đủ, táo, lê và nhiều loại trái cây khác đều có thể góp phần làm khẩu phần đa dạng hơn. Cách lựa chọn tốt nhất là ăn đa dạng, ưu tiên nguyên quả, dùng với lượng phù hợp và điều chỉnh theo bệnh nền, đồng thời đảm bảo các bữa chính vẫn cung cấp đủ năng lượng và protein.
Nguồn tham khảo: NIH Office of Dietary Supplements; MedlinePlus – U.S. National Library of Medicine; National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK/NIH); U.S. Food and Drug Administration (FDA).
Tham khảo: https://www.binhdong.vn/cam-nang-suc-khoe/suy-nhuoc-co-the/
.